Bu cümlə Albert Kamunun “Yad” əsərinin həm başlanğıcı, həm də bütün ideyasının açarıdır. Mersonun bu soyuq və qeyri-müəyyən reaksiyası oxucunu dərhal onun daxili dünyası ilə üz-üzə qoyur və bəzi oxucular tərəfindən tənqid olunur. Əsər boyu davam edəcək əsas problemin, yəni fərd ilə cəmiyyət arasındakı uçurumun əsasını qoyur. Mersonun cəmiyyətə yadlığı onun hisssizliyindən deyil, səmimiyyətindən qaynaqlanır. O, cəmiyyətin tələb etdiyi emosional rolları oynamır, hiss etmədiyi duyğuları nümayiş etdirmir. Bu isə cəmiyyət tərəfindən əxlaqsızlıq və təhlükə kimi qəbul olunur. Beləliklə, əsərdə “yad” anlayışı fərqli düşünən və uyğunlaşmayan insanın simvoluna çevrilir. Bunu da qeyd etmək olar ki, əsərdə dürüst olmaq belə cəmiyyət tərəfindən qəbul edilmir. Merso hiss etmədiyi duyğuları nümayiş etdirmir və yalan danışmır. Lakin cəmiyyət üçün əsas olan həqiqət deyil, uyğun davranışdır. Bunu da qeyd etməmək olmaz ki, əsərdə diqqətçəkən məqam budur: Raymond kimi zorakı insancəmiyyət tərəfindən qəbul edilir, amma Merso kimi səmimi insan təhlükəli sayılır. Bu, cəmiyyətin həqiqəti deyil, görüntünü sevdiyini göstərir. Burada biz cəmiyyətin ikiüzlülüyünü də görmüş oluruq.
Əsər boyu biz bunun fərqindəyik ki, fərd və cəmiyyət qarşıdurmasını açıq şəkildə göstərilib. Cəmiyyət Mersonu əməlinə görə deyil, daxili dünyasına görə mühakimə edir. Onun səmimiyyəti və laqeydliyi hüquqi deyil, mənəvi cinayət kimi təqdim olunur.
Kamo əsərdə riyakarlığı tənqid edir. Zorakılıq və ikiüzlülük cəmiyyət tərəfindən qəbul edildiyi halda, səmimiyyət və duyğusal fərqlilik rədd edilir.
Sonda isə bunun şahidi oluruq ki, ölüm mövzusu əsərdə qorxu mənbəyi deyil, həqiqət kimi təqdim olunur. Merso ölümün labüdlüyünü qəbul etdikcə azadlaşır. Həyatın mənasızlığını dərk etmək onu ümidsizliyə deyil, daxili sakitliyə aparır.
Bizə görə isə, Merso ölümə yaxınlaşdıqca qorxudan azad olur, həyatın dəyərini deyil, reallığını anlayır, çünki o, ölümün yalnız ona məxsus olduğunu deyil, bütün insanlara məxsus qaçılmaz bir son olduğunu dərk edir. Bu anlayış həyat haqqında yaradılan təsəvvürləri kənara qoyur və onun real mahiyyətini ön plana çıxarır.. Merso artıq həyatın mənasını axtarmır; o, həyatın mənasızlığını qəbul edərək daxili azadlığa çatır. Beləliklə, ölüm Merso üçün qorxulu son deyil, qəbul etdiyi bir həqiqətdir.
Sonda gəldiyimiz qənaət budur ki, ‘‘Yad olan kimdir?’’sualına əsər belə cavab verir: cəmiyyətə uyğun olmayan insan deyil, bəzən cəmiyyətin özü yadlaşmış olur.”
