Dalğa Xatınoğlu müasir Azərbaycan yazıçısı, şairi və tədqiqatçısıdır. O, poeziya və yazı aləmində iki istiqaməti ustalıqla birləşdirir. Onun yaradıcılığı həm poeziya, həm də ədəbiyyatşünaslıq sahələrini əhatə edir. O, klassik və müasir ədəbiyyat arasında körpü quraraq Nəsimidən Mövlanaya, Füzuli‑Şekspir dialoqundan müasir kino‑estetikaya qədər bir çox sahəni müqayisəli şəkildə təhlil edərək uzaq diyarların ədəbiyyatını üz-üzə qoyur və bu mətnlərdə ədəbiyyatın zamanlararası rezonansını aydınlaşdırır.
Şairin şeirlərində isə lirik-fəlsəfi dərinlik, yaddaş, sevgi, varlıq və daxili gərginlik kimi mövzular üstünlük təşkil edir. Bu poetik nümunələrdə duyğu və ritm, “iki addım irəli, üç addım geri” kimi həyatın dolaşıqlığını göstərən metaforik monoloqlar sakit poetik güc ilə birləşir.
Bu yazıda şairin bir neçə şeirini sizə təqdim edirik:
TANQOMUZ
İki addım irəli və üç addım geri
Bizimki bir tanqo,
Birləşəmədik nə qədər çevik fırlansaq da,
Küskünlər valsıdır sarışmamız.
Düşmən kimi baxdın ayıqlığıma
Zatən qadınlar ayıqlığı sevməz
…Haqlısan,
Röyamdın, ayıldım bitdin.
Beynimə şığayır şeirlər, kitablar və nifrət etdiyin hər şey
Üstümə gəlir
Haqlısan,
O gəlirsə, sən getdin…
SAÇLARIN
Saçlarının uzunluğudur ömrüm,
Söyləməyə gərək yox,
Bir teli də mənə çatmayacaq ömürboyu,
Bilirəm.
Haçan ömrü başladım ki, tükənməsindən qorxum?
Ürəyini sıxma,
Sənin nə suçun var saçın uzandıqca qısalan qollarımda?
Hadı,
Dənizi dəsmal götür əlinə,
Sil tərləmiş o günəş üzünü,
Üzündən saçan ışıq şüasını dişləmək istərəm,
İstərəm yəni, istərəm.
İşıq saç önümə yol açan uçuruma,
Burax dalğalansın ömrümə çevrilmiş saçların.
Ürəyini sıxma,
Kəs ürəyin istərsə, kəs,
Haçan ömrü başladım ki, tükənməsindən qorxum?
BİR RÖYA KİMİ
Bir röya kimi yar gecə gəldi, gecə getdi,
Heç bilmədim ömrüm necə gəldi, necə getdi.
Bilməzdim əzəldən yara yanmaq da var imiş,
Onca acıya bunca dayanmaq da var imiş.
Bir də qoca yaşda bunu anmaq da var imiş,
Sonra qara baxtımdan utanmaq da var imiş.
Baxsan, o qədər il elə bil indicə getdi,
Heç bilmədim ömrüm necə gəldi, necə getdi.
Yox, sən heç üzülmə, mənə söz verdin, əzizim,
Yox, yox, mənə dərmandı sənin dərdin, əzizim.
Sən təkcə Çiçək yanlış ələ dərdin, əzizim,
Sanmam ki, ürəkdən bunu istərdin, əzizim.
Əfsus ki, o güllər, o çiçəklər heçə getdi,
Heç bilmədim ömrüm necə gəldi, necə getdi.
Min yol geri dönsə o cavanlıq mənə, canan!
Etməm səni sevməkdə tərəddüd belə bir an.
Bir yox, səni min yol sevərəm… İştə buyur can,
Qurban sənə, qurban sənə, qurban sənə qurban.
Bir Dalğa göyə kükrədi, döndü içə getdi,
Heç bilmədim ömrüm necə gəldi, necə getdi.
BUNLAR QƏZƏL BƏHANƏSİDİR…
Ay durna gözlü, köç havalı, qəlbi yad vətən,
Qorxum budur ölüm gələ, həsrət gedə məndən.
Qürbətdə kim sorar səni, kim yoxlayar məni?
Viranə qəlbimə nə gələn var, nə bir gedən.
Hərdən qəmin gəlir, kədərin baş çəkir mənə,
Yox, yox, üzülmə, tək deyiləm çox şükür ki mən.
Bir də ölümdən arxayın ol, heç gələn deyil,
İllərdi bunca can çəkişib yalvarır bədən.
Tənha deyil, qərib deyiləm, sənsizəm, Çiçək,
Bunlar qəzəl bəhanəsidir, heç üzülmə sən.
Onsuz, yetər boğulmağa bir damcı göz yaşı,
Nə dəryadan səbəb ara, nə Dalğadan nədən.
QAYIT GƏL
Can düşdü sənin ardına hər yanə, qayıt gəl
Rəhm et, nə qədər gəlməmişəm canə, qayıt gəl
Bayquş da gəlib inləyərək qəlbimə qonmaz,
Bax gör necə boş qaldı bu viranə, qayıt gəl
Sakit dayanan qəlbimə aldanma, mənimçün
Divan tutacaq sonra bu divanə, qayıt gəl
İnsafmı, mürüvvətmi, ədalətmi bu işlər?
İnsan nə qədər yalvarar insanə? qayıt gəl
Zalim, hara səndən aparım yarğı, şikayət
Qanun nə desin bir dəli ceyranə? qayıt gəl
Səndən də qaçar bir gün o əfsanə gözəllik
Bir bax iyəsiz mülk-i süleymanə, qayıt gəl
Zalim qızı, meyxanələrin piri bu yaşda
Qıyma qayıdıb and edə quranə, qayıt gəl
Saqi çağırar Dalğanı: Mey dəstamaz eylə
Kafər çağırar Dalğanı: İmanə qayıt, gəl
QIYMA
Bilirəm,
O boyda dənizə gərək yox
Adam göz yaşında da boğula bilər.
Bunu çəkməyə nə var ki?
Sonra ölümə baxıb,
Öyrənir göz yaşları
Oturub ağlasan da gəlmir…
Bilirəm,
O boyda zora gərək yox,
Adamı bir baxış da çökdürə bilər,
Adamı bir “yox” da yıxa bilər…
Bilirəm,
Bu şəhərdə qəbir azlığı yox,
Dişsiz ağızlarını açıb qəbirlər.
Çeynəib, udarlar ikini sayınca,
Səni də,
Boğazında qalan ömürlük qəhərləri də.
Ama sən üzülmə,
Suçlu aramağa gərək yox.
Səndən öncə
Beyninə dayadığın tüfəngin ax səsi çıxar,
Səndən öncə onun nəfəsi çıxar…
BİR YANIMDA
Fotografçı kişi çaşıb, durdu sonra
Nə mənə, nə də başqasına bənzəyən şəklimi görüncə.
Sonra şofer gözlərinə inanamadı bir tür,
Güzgüdən baxınca mənə, sım-sıxı sarılmış,
O, içində olmadığım paltarlara
Sonra önümü kəsdi bir polis
Adın nə?- deyə bağırdı,
Ürəyimdə, adım Heçkim – deyincə hürkdü.
Sonra bir qəssab gördüm,
Başından tutub, balığa üzmək öyrətdi.
Evimə baxıb bir quş uçmağı öyrəndi,
Ah, evim, evim.
İçinə keçdim yorqun,
Saatı qiyamətə qurub yatasım gəlir.
OTAĞIMDA PİANOM VARMIŞ KİMİ
Hərdən səninçün,
Otağımda pianom varmiş kimi,
Əllərim öndə, qalxıram,
öncədən hazırlanmış.
ardıcıl tərpənir barmaqlarım,
Üzümdə bir təbəssüm,
Ürəyimdə bacardığın rəqsə uyğun muqisi,
Qulaq eşidəcək qədər canlı,
Gözübağlı rəqsini görə bilərəm, bunu bilirsən,
Sonra pianomu axtarıram…
Pianom olmamış heç zaman, yenə yadıma düşür
Üstəlik, musiqi bacarmam, not bilməm.
Yerimə otururam, əllərim göydən asılı qurumuş,
Barmaqlarım payızlamış solmuş kimi,
Tingin yarası kimidir sevgi, ağaclandıqca böyüyür, bilirsən.
Sonra səni axtarıram otağımda,
15 ildir yoxsan yadıma düşür…
ANAM
Anamı sorsanız,
Köylü bir qadınmış derlər
Məktəbə getməmiş
Adının cizgisini çəkirkən
Nöqtəsini unudardı hər zaman
Dodağı qaçardı bir gülümsəyə
Əyri-üyrü söyüd budağı imzası
Başı zavallı anam.
Min doqquzyüz-unudulmuşuncu il
Anamı sorsanız,
14 yaşı varkən
Boylu bir qadınmış derlər
Gövdəsi dum-duru
Arxasından günəşi görərdim
Bənizində dişlərdim almanı
Dodağından alov,
Döşlərindən ay ışığı fışqırar
Hər səhər əllərimi saçlarında yuyurdum.
Anamı sorsanız,
Bir azca dəli,
Bir azca dolu bir qadınmış derlər.
Ətəyi reyhan, əlləri xəmir qoxuyur
Hələ də qoxusu burnumda
Şıltaq bir uşaqdım
Bu uşaq Allahın bəlasıdır – derdi
Gündüzü oturmaq
Gecəni uyumaq yox
Hər gecə boylanıb pəncərədən:
“ Vay mənə,
Bax bir qara divə,
Torbası çiynində, örtüyü əynində,
Nə də qanlı gözlərini dikmiş evə!”.
Sonra özü də qorxurdu.
Sonra böyüdüm
Ağzımda süd, əllərimdə qan qoxusu
Bir gecə üstünə vardım …
…. Birinci cinayət doğuldu əllərimdə,
Hələ də yadımdadır yalvarışları,
Hələ də gözümdən itməz sonuncu baxışları
Dodağı göm-göy, bənizi sap-sarı
Altıma sərildi leş kimi
Sonra da zavalli bir quş kimi
Titrəyib boğuldu əllərimdə
Büs-bütün susdu
Qurumuş bir ağac da olmadı sındığına şaqqıldasın
Vay mənə, birinci cinayət doğuldu əllərimdə…
Məzarından alov püsgürürdü,
Əllərimi ciblərimdə gizlətdim
Hamının baxışlarını izlədim
Və sonra, ürəyim durmadan vururdu
Yağış yağmadan, yel əsmədən dururdu.
Ağzımda süd əllərimdə qan qoxusu
İçimdə vicdan dışımda polis qorxusu…
Sonra böyüdüm
Sözümü ürəyimə utdum və hər şeyi unutdum
Anamı sorsanız,
14 yaşı varkən, ölü bir qadınmış derlər…
