Qorxmaz Şıxalıoğlunun “Qarabala” hekayəsini oxuyarkən və ya insan ağrısını sözə çevirən təhlil
Bu mətn oxunmur, bu mətn adamın daxilində açılır.
Bu hekayə danışılmır.
Bu hekayə adamın içində baş verir.
Burada hadisələr yoxdur, qırılan adamlar var.
Burada qəhrəman yoxdur, daşımağa gücü çatmayan talelər var.
Bu mətn oxucunu ağlatmaq istəmir, sadəcə vicdanı oyadıb tək qoyur.
Qarabala bu hekayədə bir ad deyil.
Qarabala, dövlətin görmədiyi, məktəbin çatmadığı, dilin yarımçıq qoyduğu insanın simasıdır.
O elə adamlardandır ki, onun haqqında gülmək asandır, amma onu başa düşmək cəsarət tələb edir.
Qarabala- Adı var, səsi yox, amma ağrısı danışır.
Qarabala savadsız deyil.
Qarabala yarımçıq qoyulmuş bir uşaqdır.
O məktəbə getməyib, çünki həyat onu məktəbə buraxmayıb.
O rusca bilmir, çünki dil ona öyrədilməyib, amma tənhalıq ona əzbərlədilib.
O susur, çünki danışanda gülürlər.
Onun üzünü tez-tez qırxması səliqə deyil. Bu, özünü gizlətmək cəhdidir.
Sanki deyir:
“Bəlkə tüklərimi aparsam, mənə də baxarlar.”
Qarabala qadın axtarmır.
O insan olduğunu sübut etməyə çalışır.
Çünki onu öyrədiblər ki, kişi olmaq üçün güclü yox, görünən olmalısan.
Amma Qarabala görünmür.
O həmişə kənarda qalan kölgədir.
Məktub – Açılmayan kağız, dağılan ümid.
Məktub bu hekayənin ürəyidir.
Və o ürək döyünmür, susur.
Qarabala məktubu oxuya bilmir.
Amma əsl faciə bu deyil.
Əsl faciə odur ki, anasının səsini oxumağa cəsarəti çatmır.
O məktubu açmır, çünki açsa, ev qoxusu çıxacaq.
Açsa, kolxoz həyəti görünəcək.
Açsa, gözətçi otağının soyuğu üzünə vuracaq.
Açsa, anasının ömrü onun cibində qatlanacaq.
Bu məktub oxunmur, bu məktub daşınır.
Gülüş– Ən ağrılı təhqir.
Əsgərlərin gülüşü Qarabalanı öldürür.
Çünki gülüş silahdır.
Və o silah zarafat adı ilə atılır.
Kapitanın “baran” deməsi Qarabalanı sındırmır.Əslində onu parçalayan əsgərlərin gülüşüdür.
Çünki Qarabala anlayır:
“Mənə gülürlər, çünki mən onlardan deyiləm.”
Bu andan sonra Qarabala artıq əsgər deyil. O izah olunmayan bir səhvdir.
Starişna– Yaxşı adamın qırdığı yer.
Starşina pis deyil, amma pislik həmişə pis adamlardan gəlmir.
Bəzən ağrını ağrılı adam ötürür.
Bəzən gücü olan, gücsüzü əzərək rahatlayır. Qarabalanın xəstəliyi bədənində deyil.
Onun xəstəliyi utanmaqdır.
O, öz ağrısını deməyə utanır.
Çünki ona öyrədiblər ki, əziyyət kişilikdir.
Starşina vurur, çünki dinləmək vaxt aparır, amma vurmaq tez bitir.
Nataşa – Qələbə kimi görünən utanc.
Qarabala Nataşanı sevmir. O,ilk dəfə seçildiyini düşünür.
Bu hadisə onun üçün ehtiras deyil, özünü adam saymaqdır.
O bu münasibətdə bədənini yox, ümidini qoyur, amma həyat ona çox sərt cavab verir:
“Səni istəyən yoxdur, səni sadəcə istifadə edirlər.”
Bu, Qarabalanın kişiliyi deyil,
bu, onun ən dərin məğlubiyyətidir.
Aslanov –Səssiz mərhəmət.
Aslanov xilas etmir, Aslanov yanında qalır.
O nəsihət vermir, o sirri açmır, o Qarabalanı düzəltmir.
Çünki bəzən insanın ehtiyacı olan şey kömək deyil, tənhalığının paylaşılmasıdır.
Aslanov Qarabalanın dili olur.
O məktubu yazır, çünki Qarabala danışa bilmir.
Bu dostluq qışqırmır.
Bu dostluq sakit-sakit insanı yaşadır.
Bu hekayə niyə adanı buraxmır?
Bu hekayə bitmir, sadəcə susur.
Çünki Qarabala hələ də hardasa var.
Hələ də məktubunu açmır.
Hələ də üzünü qırxır.
Hələ də gülüşdən qorxur.
Bu mətn oxucuya bir sual vermir.
Bu mətn oxucunun üzünə baxır.
Və deyir: “Əgər sən də vaxtilə gülmüsənsə,bu hekayə sənin haqqındadır.
Bu yazı oxunmur.
Bu yazı adamı bir az azaldır. Bəlkə də, insan olmaq elə bir az azalmaqdır.
Müəllif oxucunu düşünməyə vadar edir: Günah Qarabaladadırmı, yoxsa onu bu vəziyyətə salan cəmiyyətdə?
