(Rasim Qaracanın “Sevgilim yox olub” əsərini oxuyarkən və ya itki hissinin bədii təhlili)
Bu hekayə sevginin bitməsindən deyil, sevginin yoxluğa çevrildiyi andan sonra insan ruhunda başlayan səssiz fəlakətdən bəhs edir. Bu mətn ayrılığın zahiri səbəblərini izah etməyə çalışmır, əksinə, ayrılıqdan sonra insanın daxilində baş verən sarsıntıları, düşüncənin dərin qatlarında formalaşan boşluğu və bu boşluğun necə qalıcı bir varlığa çevrildiyini poetik-psixoloji müstəvidə təqdim edir.
Əsərin mərkəzində dayanan qəhrəman sevgilisini sadəcə itirmir-o, sevgilisinin yoxluğu ilə yaşamağa məhkum edilir. Sevgili artıq görünmür, lakin onun varlığı xatirələrin ən incə qatlarında yaşayır. Qəhrəman gözlərini yumduqda onu görür, gözlərini açdıqda isə yalnız səsini eşidir. Bu ikili vəziyyət sevginin fiziki reallıqdan ayrılıb mənəvi müstəviyə keçdiyini göstərir. Sevgili artıq bədən deyil, xatirədir; artıq insan deyil, daxili bir səsdir.
Əsərdə əsas konflikt insan şüurunun yoxluğu qəbul etməkdə göstərdiyi müqavimət üzərində qurulub. Qəhrəman gerçəkliyi anlayır, lakin bu gerçəkliklə barışa bilmir. Onun üçün ayrılıq ani bir hadisə deyil, davam edən bir prosesdir. Zaman xətti parçalanır: keçmiş indini udur, xatirələr real həyatı kölgədə qoyur.
Rasim Qaraca əsərdə dilin emosional imkanlarından ustalıqla istifadə edir. Sözlər azdır, lakin yüklüdür; cümlələr sakitdir, amma ağırdır. Müəllif açıq emosional ifadələrdən çox, səssizliyin dili ilə danışır. Sevgilinin yoxluğu mətndə sanki görünməz bir varlıq kimi dolaşır, qəhrəmanın hər düşüncəsinə, hər nəfəsinə sirayət edir. Bu yoxluq qəhrəmanı tərk etmir, əksinə, onun varlığının ayrılmaz hissəsinə çevrilir.
Əsərdə sevgi romantik hissdən daha artıq bir anlayış kimi təqdim olunur. Sevgi burada insanın özünü dərk etməsinin, mövcudluğunu mənalandırmasının əsas vasitəsidir. Sevgili yox olduqda qəhrəman təkcə bir insanı deyil, öz “mən”inin bir parçasını da itirir. Qəhrəman artıq sevməkdən yox, yaşamaqdan yorulur.
“Sevgilim yox olub” əsərinin əsas ideyası ondan ibarətdir ki, insan sevdiyini itirdikdə yoxluq anlayışı dəyişir. Yoxluq boşluq olmur,əksinə, insanın daxilində ağır və sarsıdıcı bir varlığa çevrilir. Müəllif bu əsərlə oxucuya göstərir ki, bəzən insanı ən çox yaralayan tərk edilmək deyil, tərk ediləndən sonra sevməyə davam etməkdir.
Rasim Qaracanın bu hekayəsi oxucunu səssiz bir kədərin içinə aparır və onu sevginin ən ağrılı həqiqəti ilə üz-üzə qoyur: sevgi bitə bilər, amma onun yaratdığı izlər insan ruhunu uzun müddət tərk etmir. Bu əsər sevginin yoxluqla davam edən ən ağır formasıdır və oxucunun yaddaşında dərin, sarsıdıcı bir səssizlik buraxır.
